Anadolu Yakası’nın Eski Yenisi: Gazhane

Kuzguncuk Gazhanesi’nin yetersiz kalmasıyla beraber yeni bir gazhane ihtiyacı ile Kadıköy Hasanpaşa’da, 1891 yılında inşası tamamlanan ve bundan tam 130 sene önce kurulan Hasanpaşa Gazhanesi; bugün şehrin en renkli buluşma noktalarından biri haline geldi.

Yıllarca âtıl kalan, kimi zaman otobüs garajı kimi İETT deposu olarak kullanılan bu tarihi mekân artık Anadolu Yakası sakinlerinin keyifle vakit geçirdiği pek çok kültür&sanat aktivitelerine ev sahipliği yapıyor. Karikatür çiziminden ekşi mayalı ekmek yapımına, permakültürden kanaviçeye kadar pek çok atölyenin yanı sıra konser, tiyatro gibi aktivitelerle de pek çok farklı yaş grubunu kendine çeken bu yapının tozlu kapılarını aralamaya hazır mısınız?

Gazhane nedir? Ne için kullanılır?

Hasanpaşa Gazhanesi’ni incelemeden önce, yapıyı daha iyi anlayabilmek için gazhanelerin ne amaçla kullanıldığını öğrenmek isteyebilirsiniz!

Yunanca’da “khaos” kelimesinden gelen gaz kelimesi, hepimizin bildiği anlamda ilk kez Flemenk Jan Baptista van Helmont tarafından kullanılmıştır. O dönemlerde ısınma amacından çok aydınlanma amacıyla kullanılan gaz, pek çok Avrupa dilinde de aydınlanma gazı, şehir gazı gibi kelimelerle kullanılmıştır.

Osmanlı Devleti’nde 1850’lere doğru, Dolmabahçe Sarayı ile beraber Dolmabahçe Gazhanesi inşa edilmiş ve bu yenilik gazhane, gaz fabrikası ve sonradan da havagazı şeklinde Osmanlı literatürüne girmiştir.

Hasanpaşa Gazhanesi’nin tarihi

İstanbul’un en eski endüstri yapılarından biri olan Hasanpaşa Gazhanesi, Anadolu Yakası’nın gaz talebini karşılamak amacıyla 1891 yılında inşa edilmiştir ve işletmesi 50 yıl için Parisli bir sanayici olan Mühendis Charles George’a verilmiştir. 1924 yılında sözleşme 50 yıl için tekrar yenilenmiştir ve 1931 yılında İstanbul Elektrik Şirketi’ne satılmıştır. 1945 yılında İstanbul Belediyesi Elektrik Tramvay Tünel İdaresi’ne (İETT) bağlanan Gazhane, o yıllarda Anadolu Yakası’nın gaz ihtiyacının büyük bir bölümünü karşılıyordu ve kömür tasarrufu sağlıyordu.

Yıllar içerisinde gaz kullanımına olan taleplerin de azalmasıyla beraber 13 Haziran 1993 yılında faaliyetlerine son veren Gazhane, farklı dönemlerde İETT deposu, kömür deposu, otobüs garajı gibi farklı amaçlarla kullanılsa da zamanla SİT alanı olarak ilan edilmiş ve koruma altına alınmıştır.

25 adet endüstri binasından oluşan bu yapının restorasyonu ise Mart 2021’de tamamlanmıştır ve 9 Temmuz 2021’de kültür merkezi olarak kullanıma açılmıştır.

Gazhanede üretilen yakıt nerelerde kullanılırdı?

O dönemlerde gazhanelerde üretilen yakıtlar sokak ve iç mekanların aydınlatılmasında kullanılırdı. Henüz elektrik kullanımının yaygın olmadığı düşünülürse, ne kadar önemli olduğunu daha iyi anlayabiliriz. İstanbul’da 1914 yıllarında elektrik üretilmeye başlanmışsa da sokakların elektrik ile aydınlatılması ancak 1920’lerde başlamıştır.

O dönemlerde 60 metre aralıklarla yerleştirilen gaz fenerleri, tüm sokak ve caddeleri aydınlatan yegâne araçlardı. Fenerler belediyenin “fenerci” adını verdiği bir görevli tarafından, belediyenin belirlediği vakitten 20 dakika önce yakılıyor ve 20 dakika sonra da söndürülüyordu. Bugün bize ne kadar zor ve nostaljik gelse de o dönem için çok önemli bir sistem olduğuna eminiz!

Bugünün kültür merkezi Müze Gazhane’de neler var?

Uzun tarih yolculuğundan sonra Hasanpaşa Gazhanesi, bugün çok keyifli bir kültür&sanat merkezine dönüştü. Şehrin merkezinde, böyle kıymetli bir tarihi yapının içerisinde konser dinlemek, tiyatro izlemek, farklı alanlarda atölyelere katılmak, hatta sevdiklerinizle buluşup bir şeyler yemek veya kahve içmek… Tüm bunları Müze Gazhane’de yapabilirsiniz.

Ayrıca 7 gün 24 saat açık olan İBB Afife Batur Kütüphanesi’ndeki tüm kaynakları kullanabileceğiniz gibi sessiz çalışma ortamından da faydalanabilirsiniz.

Müze Gazhane’deki tüm etkinliklerin yanı sıra, yapı içerisinde yer alan Karikatür ve Mizah Müzesi’ni, İklim Müzesi’ni, Bilim Merkezi’ni, Galeri Gazhane’yi de ziyaret edebilirsiniz.

Etiketler: gazhane, hasanpaşagazhanesi, müzegazhane, kültürvesanat, anadoluyakası, gazhanenedir